In België wordt 20% van de zwangere vrouwen gediscrimineerd op het werk. Hoe zit dat in Nederland? Vijf vragen en antwoorden.

1. Hoe vaak komt discriminatie van zwangere vrouwen in Nederland voor?

Er is in Nederland nog geen officieel onderzoek gedaan naar discriminatie van zwangeren. Wel krijgen ze op het juridisch spreekuur van de Commissie Gelijke Behandeling (CGB) jaarlijks zo’n zevenhonderd vragen over dit onderwerp. Zwangerschap en geslacht staan ook in de top 3 van meest gehoorde klachten over discriminatie. Zestien procent van alle officieel ingediende klachten gaat hier over. Volgens een woordvoerder van de CGB is dat zorgwekkend, zeker als je bedenkt dat er altijd vrouwen zijn die niet aan de bel trekken. ‘Het levert me te veel negatieve energie op en dat kan ik er nu niet bij hebben’, is een veel gehoord commentaar.

2. Waar gaan de meeste klachten van zwangere vrouwen over?

De klachten gaan vaak over het niet verlengen van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Dat speelt ofwel op het moment dat de werkgever heeft gehoord dat de werknemer zwanger is, of vlak na terugkeer van het zwangerschapsverlof. Wat ook voorkomt, is dat de werkgever zich niet houdt aan het recht van de werknemer om na het zwangerschapsverlof in haar eigen of een gelijkwaardige functie terug te keren. ‘Het aanbieden van een onaantrekkelijke functie na de verlofperiode kan voor werkgevers een manier zijn om vrouwen weg te treiteren vanwege hun moederschap’, aldus de CGB.

En dan is er de kwestie rond de bonussen. Werkgevers vinden soms dat een vrouw die een deel van het jaar zwangerschapsverlof heeft opgenomen, geen recht heeft op een bonus, laat staan op de volledige bonus. Of dit terecht is, daar kan de CGB nog geen uitspraak over doen. Zij buigt zich momenteel over de Europese jurisprudentie.

3. Waarom discrimineren werkgevers zwangere vrouwen?

Volgens hoogleraar arbeids- en emancipatie-economie Joop Schippers zien veel werkgevers op tegen het zwangerschapsverlof – hoe krijg ik die tijdelijke vacature opgevuld en wat kost dat wel niet? Daarnaast werkt 88 procent van de vrouwen met een kind tussen de nul en elf jaar parttime. En van de vrouwen die fulltime werken blijft slechts achttien procent dit doen na de geboorte van het eerste kind. De kans is dus zeer reëel dat de zwangere werknemer dit ook wil. Veel werkgevers zien daar tegenop – zij zien weinig heil in een carrière in deeltijd. Volgens Schippers wordt dit idee ook gevoed door de historisch gegroeide, hardnekkige gedachte dat vrouwen met kinderen minder productief en toegewijd zijn, omdat ze hun aandacht moeten verdelen tussen het werk en de kinderen.

4. Geldt dit niet ook voor mannen?

Hoewel tweederde van de mannen met kinderen aangeeft in deeltijd te willen werken (Nipo 2008), doet slechts elf procent dit ook metterdaad. Toch is die wens van mannen wel iets waar bedrijven rekening mee moeten houden, vindt hoogleraar Schippers. De werknemer van de toekomst – man of vrouw – heeft nu eenmaal zorgtaken. Als je dat negeert, lopen de werknemers uiteindelijk bij je weg. Verder moeten werkgevers inzien dat zorgzame werknemers ook zorgzaam zijn voor de klanten. Daar plukt het bedrijf uiteindelijk de vruchten van.

5. Wat kun je als zwangere vrouw doen aan discriminatie?

Als het echt de spuigaten uitloopt, kun je een klacht indienen bij de CGB. De kans is dan wel groot dat de sfeer op het werk voorgoed verpest is. Een alternatief is van tevoren heel goed te bedenken hoe je werk en zorg wilt gaan combineren en daar tijdig over te praten met je werkgever. Probeer zijn angst voor de nieuwe situatie weg te nemen, door alles zo inzichtelijk mogelijk te maken. Wil je thuis werken, leg dan uit wat je daar precies gaat doen. En vertel hoe je de opvang hebt geregeld en wat je doet als je baby onverhoopt ziek wordt.

Verlopen de gesprekken toch stroef, dan kan het expertisecentrum LEEFtijd ook helpen met het uitvoeren van een ‘cultuurmeting’. Daarmee kan duidelijk worden gemaakt op welke punten een bedrijf zich flexibeler en transparanter zou kunnen opstellen jegens de werknemer. Het expertisecentrum LEEFtijd heeft sinds kort ook een cursus voor jonge ouders, die specifiek op dit probleem ingaat: www.kindinzicht.nl.

Het bericht Werkgever discrimineert zwangere vrouw verscheen eerst op Marilse Eerkens.

Jonge baby’s blijken gestresst te raken van de crèche. Wat zijn de gevolgen? ‘De schade aan het brein is vaak permanent.’

1. Hoe meet je stress bij baby’s?

Dat doe je door te kijken hoeveel cortisol – een stresshormoon – er in hun speeksel zit. Als die waarde verhoogd is, is er sprake van stress. De orthopedagoog Esther Albers (Radboud Universiteit Nijmegen) volgde negen maanden lang een grote groep baby’s vanaf het eerste moment dat ze naar de kinderopvang gingen – meestal drie maanden oud. Van die groep kinderen bepaalde ze maandelijks hun cortisolwaarde – ’s ochtends en in de namiddag – en vergeleek die met de cortisolwaarden die de kinderen thuis hadden. Wat bleek? Op de crèche waren de cortisolwaarden permanent hoger dan thuis en dat gold zeker voor de eerste maand. Daar was sprake van een piek.

2. Waardoor wordt deze stress veroorzaakt?

Volgens Albers kun je dat nooit met zekerheid zeggen, maar een mogelijke verklaring is de overgang naar het kinderdagverblijf: het kind wordt voor het eerst gescheiden van de ouders. Daarnaast komt het terecht in een lawaaierige en onvoorspelbare omgeving. En juist voorspelbaarheid is voor baby’s van wezenlijk belang, omdat ze zo afhankelijk zijn van anderen. Iedere verandering brengt voor hen onzekerheid met zich mee. Interessant is nu dat stress in een thuissituatie omlaag kan worden gebracht door een sensitieve ouder, maar dat stress in de crèche niet vermindert door een sensitieve verzorg(st)er. Volgens Albers kan dit komen doordat het eerder genoemde lawaai slaapproblemen met zich brengt. Maar het kan ook liggen aan de andere routines of aan een kwantitatief gebrek aan aandacht.

3. Is de stress die baby’s oplopen schadelijk voor hun ontwikkeling?

Biochemicus en stressonderzoeker Marloes Henckens (Donders Institute for Brain, Cognition and Behavior) legt uit dat als een mens langdurig wordt blootgesteld aan extreme stress, dit schadelijk is voor twee belangrijke hersendelen: de hippocampus – het deel van de hersens dat het geheugen regelt – en de prefrontale cortex – verantwoordelijk voor de regulatie van emoties. Bij een volwassene is deze schade nog wel te herstellen, maar bij een brein dat zich nog volop aan het ontwikkelen is, is die schade vaak permanent.
Verder is het zo dat als cortisolwaarden gedurende lange tijd verhoogd zijn, de effecten daarvan nog langer aanblijven. Dus ook bij een baby die minder dan vijf dagen per week naar een crèche gaat, kun je volgens haar spreken van chronische stress.
Hoe extreem de stress bij baby’s moet zijn om ook daadwerkelijk gevolgen te hebben voor hun verdere ontwikkeling, kan Henckens niet zeggen. Wel lijken de genen een belangrijke rol te spelen. De een krijgt van stress een gevoeliger stresssysteem en de ander lijkt er een stuk stressbestendiger van te worden. ‘Maar misschien is hier ook wel sprake van een afvlakking van het gevoel’, aldus Henckens.

4. Moet je nu concluderen dat je baby’s beter niet naar de crèche kunt brengen?

Esther Albers: ‘Als je je realiseert dat een baby van drie maanden nog maar net in staat is om een één-op-één relatie aan te gaan met een vast persoon – meestal de vader of moeder – dan vind ik dat je wel kunt zeggen dat zo’n crèchesituatie heel veel vraagt van een baby.’ Zij wijst erop dat de omstandigheden op dit moment nog verre van ideaal zijn. De kwaliteit van de leidsters is mager en er zijn vaak te weinig leidsters voor het aantal baby’s in de groep. Idealiter is dat één op drie. Nu is het vaak één op vier of vijf.

5. Wat is het alternatief?

Volgens Agnes van Hoesel, directeur van het adviesbureau KinderMAATwerk, zou het goed zijn als ouders langer verlof kregen om zelf voor hun baby te zorgen – in ieder geval het eerste halfjaar. ‘Een ander alternatief is om de zorg voor je baby tijdelijk over te dragen aan een vaste oppas: een grootouder, een buurvrouw of een liefdevolle gastouder. Pas wel op dat het ook nu bij één oppas blijft. Vraag dus niet allebei de grootouders én de buurvrouw. Ook dat is veel te onrustig voor een baby.’

Het bericht 5 vragen over stress op de crèche verscheen eerst op Marilse Eerkens.